Για τους περισσότερους ανθρώπους, η υγιεινή διατροφή σημαίνει πολλά φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηρούς καρπούς. Για όσους κάνουν αιμοκάθαρση, αυτή η εικόνα ανατρέπεται σε μεγάλο βαθμό. Τρόφιμα που θεωρούνται πρότυπα υγείας μπορεί να χρειάζονται περιορισμό, ενώ η πρωτεΐνη, που σε προηγούμενα στάδια της νεφρικής νόσου μειωνόταν συχνά, γίνεται ξανά σημαντική. Αυτή η αντιστροφή μπερδεύει και τους ίδιους τους ασθενείς και τις οικογένειές τους.
Το κάλιο είναι ίσως το πιο γνωστό θέμα. Οι νεφροί ρυθμίζουν κανονικά τα επίπεδά του στο αίμα, και όταν δεν λειτουργούν, το κάλιο μπορεί να συσσωρευτεί ανάμεσα στις συνεδρίες. Τα υψηλά επίπεδα επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό, γι’ αυτό η προσοχή είναι απαραίτητη. Μπανάνες, πορτοκάλια, ντομάτες, πατάτες, αποξηραμένα φρούτα και όσπρια είναι από τις πηγές που αναφέρονται συχνότερα. Υπάρχουν πάντως τεχνικές που βοηθούν, όπως το μούλιασμα και το βράσιμο κάποιων λαχανικών σε άφθονο νερό, που μετά πετιέται, ώστε να μειωθεί η περιεκτικότητα. Το πόσο αυστηρός πρέπει να είναι κανείς εξαρτάται από τις εξετάσεις του.
Ο φώσφορος είναι λιγότερο γνωστός αλλά εξίσου σημαντικός. Όταν αυξάνεται για μεγάλο διάστημα, επιβαρύνει τα οστά και τα αγγεία. Βρίσκεται σε γαλακτοκομικά, τυριά, κρέατα και ψάρια, αλλά ο πιο «ύπουλος» φώσφορος είναι εκείνος που προστίθεται στα επεξεργασμένα τρόφιμα. Αλλαντικά, αναψυκτικά τύπου κόλα, έτοιμα γεύματα και ορισμένα αρτοσκευάσματα περιέχουν πρόσθετα φωσφορικά άλατα που απορροφώνται πολύ εύκολα. Η ανάγνωση της ετικέτας, με αναζήτηση λέξεων που περιέχουν «φωσφορ», είναι μια πολύ χρήσιμη συνήθεια. Πολλοί ασθενείς παίρνουν επίσης φάρμακα που δεσμεύουν τον φώσφορο μαζί με το φαγητό, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού τους.
Το αλάτι και τα υγρά πάνε χέρι χέρι. Όσο πιο αλμυρό είναι το φαγητό, τόσο περισσότερη δίψα φέρνει, και όσο περισσότερα υγρά πίνει κανείς, τόσο μεγαλύτερο είναι το βάρος που πρέπει να αφαιρεθεί στην επόμενη αιμοκάθαρση. Η ελληνική κουζίνα, ευτυχώς, προσφέρει πολλές εναλλακτικές για νοστιμιά χωρίς αλάτι: λεμόνι, σκόρδο, ρίγανη, δυόσμο, άνηθο, πιπέρι, λίγο ξίδι. Προσοχή μόνο στα υποκατάστατα αλατιού, γιατί αρκετά από αυτά περιέχουν χλωριούχο κάλιο και δεν ενδείκνυνται. Υγρά θεωρούνται επίσης η σούπα, το γιαούρτι, το παγωτό και τα ζουμερά φρούτα, κάτι που πολλοί ξεχνούν.
Η πρωτεΐνη, αντίθετα, χρειάζεται σε επαρκή ποσότητα, γιατί η ίδια η θεραπεία αφαιρεί αμινοξέα και ο κίνδυνος υποθρεψίας δεν είναι αμελητέος. Αυγά, ψάρι, πουλερικά και άπαχο κρέας είναι συνηθισμένες επιλογές, πάντα σε ισορροπία με τον φώσφορο. Εδώ φαίνεται γιατί δεν υπάρχει ένα διαιτολόγιο για όλους: οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με το σωματικό βάρος, την υπολειπόμενη νεφρική λειτουργία, τις εξετάσεις και άλλες παθήσεις, όπως ο διαβήτης. Και όσοι κάνουν περιτοναϊκή κάθαρση έχουν συχνά διαφορετικούς περιορισμούς, για παράδειγμα στο κάλιο, από εκείνους που κάνουν αιμοκάθαρση.
Ο καλύτερος οδηγός είναι οι μηνιαίες εξετάσεις και η συνεργασία με τον νεφρολόγο και τον διαιτολόγο της μονάδας. Αντί για λίστες με απαγορευμένα, οι περισσότεροι ασθενείς ωφελούνται από πρακτικές ιδέες: πώς να μαγειρέψουν ένα φασολάκι με λιγότερο κάλιο, τι να παραγγείλουν σε μια ταβέρνα, πώς να κρατήσουν λίγο χώρο για το αγαπημένο τους γλυκό. Η διατροφή δεν χρειάζεται να γίνει τιμωρία για να είναι σωστή.
